Alleen vaccin met toestemming ouders; anti-vaxxers verspreiden onzin over WHO
1 mei 2020 |
Thomas Borst
Freelance journalist
Afbeelding van Katja Fuhlert via Pixabay

De basisscholen gaan binnenkort weer open. Daardoor zijn antivaccinatie-ouders bang dat hun kinderen zonder toestemming ingeënt worden. Ongegronde zorgen: op geen enkele wettelijke grond mogen scholen dat doen. De bron die de antivaxxers aanhalen, is niet juridisch bindend voor Nederland en schetst slechts scenario’s voor landen die nog geen vaccinatiebeleid hebben ontwikkeld.

Bewering
Door een WHO-bepaling kunnen scholen kinderen vaccineren zonder ouderlijke toestemming.

Oordeel
Onwaar

Bron van de bewering
Op WhatsApp, Twitter, Facebook en verschillende webfora over vaccinatie circuleert een bericht dat Nederlandse scholen kinderen mogen vaccineren zonder dat ouders daarvoor toestemming hebben gegeven. Scholen zouden dat kunnen doen op basis van een bepaling van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), die zou voorschrijven dat de fysieke aanwezigheid van een kind of adolescent op school bij een vaccinatiedag zou gelden als ‘toestemming’. Als ouders vooraf hebben aangegeven dat hun kind niet gevaccineerd mag worden, zouden scholen die wens mogen negeren, verwijzend naar de WHO-bepaling.

Nieuw is dat bericht niet: op 16 oktober 2018 schreef antivaxxer Irma van der Meer op Twitter al over de ‘WHO-richtlijnen’ over toestemming tot vaccineren. Ex-vaxx.nl, een website die afwijzend staat tegenover vaccinatie en daarover kritische artikelen plaatst, publiceerde november vorig jaar een formulier waarmee ouders alsnog schriftelijk de vaccinatie van hun kind konden voorkomen. Het formulier is gemaakt voor ouders en gericht aan schooldirecties.

Het onderwerp kwam deze maand opnieuw onder de aandacht bij vaccinatie-sceptici, omdat de basisscholen op 11 mei de deuren heropenen na de sluiting vanwege de coronamaatregelen. Ouders die hun kinderen niet willen laten vaccineren, schrijven op diverse platformen te vrezen dat scholen dit op basis van de WHO-regels alsnog kunnen doen. Het document (pdf) waar de antivaxxers veelvuldig aan refereren dateert uit 2014. In de Twitter- en Facebook-berichten wordt een screenshot van pagina 3 getoond:

Screenshot over ‘geïmpliceerde toestemming’ bij aanwezigheid

Waarom klopt dit niet?
Het rapport van de Wereldgezondheidsorganisatie is in geen enkel opzicht juridisch bindend en wendt zich in bovenstaande bepaling tot landen die nog geen wetgeving hebben omtrent vaccinatie. In het rapport adviseert de WHO die regeringen over de mogelijkheden om hun vaccinatiebeleid vorm te geven. Nederland heeft de regels over toestemming van vaccineren al jaren wettelijk vastgelegd; scholen mogen kinderen zonder ouderlijke toestemming geen vaccin geven.

‘Dit rapport van de WHO heeft geen juridische status. Vaccineren zonder toestemming druist in tegen de grondrechten in Nederland’, legt hoogleraar gezondheidsrecht Brigit Toebes (Rijksuniversiteit Groningen) uit.

Ook hoogleraar Gezondheidsrecht Johan Legemaate (Universiteit van Amsterdam) geeft aan dat het WHO-document uitsluitend advies geeft. ‘Een opvatting van de WHO kan de in Nederland geldende regels en bepalingen niet overrulen’, zegt Leegemaate. ‘Ook in landen zonder specifieke wetgeving is het niet zo dat een WHO-standpunt de kracht van een wet heeft. De opvattingen zijn doorgaans adviezen aan nationale autoriteiten over hoe zij een bepaald probleem kunnen aanpakken. Er is altijd nationale besluitvorming nodig voordat dat beleid daadwerkelijk wordt toegepast.’

Nederlandse wetgeving
De Nederlandse wetgeving is duidelijk als het om vaccinatie bij kinderen onder de twaalf gaat: dit is een medische handeling, waarvoor toestemming van de ouders nodig is. Kinderen ouder dan twaalf jaar moeten zelf ook instemmen met vaccinatie. Deelname aan vaccinatieprogramma’s gebeurt alleen op vrijwillige gronden. Ouders kunnen er ook voor kiezen hun kind voor bepaalde ziekten wel te laten inenten en voor andere niet.

De onaantastbaarheid van het lichaam ligt verankerd in de Grondwet. Artikel 11 schrijft voor dat iedere burger zelf bepaalt welke medische handelingen – waaronder vaccinaties vallen – worden toegepast op zijn of haar lichaam. Er is geen enkele wettelijke grond voor scholen om kinderen op basis van fysieke aanwezigheid te kunnen vaccineren. Wijzigingen in de Grondwet vergen de nodige politieke inspanningen: die kunnen alleen plaatsvinden met een tweederde meerderheid in de Eerste en Tweede Kamer.

Wel steunde een meerderheid in de Tweede Kamer op 18 februari een wetsvoorstel dat kinderdagverblijven de gelegenheid geeft om niet-gevaccineerde kinderen te kunnen weigeren. De VVD en SP vinden de wet niet ver genoeg gaan en pleiten ervoor dat crèches alleen nog gevaccineerde kinderen mogen toelaten. Overigens is het niet zo dat scholen ongevaccineerde kinderen kunnen weigeren. Vanwege de leerplicht moeten scholen alle leerlingen verwelkomen, zodra ze weer opengaan.

Verschillende partijen in de Tweede Kamer vinden dat het kabinet een strenger vaccinatiebeleid moet voeren om de zogeheten vaccinatiegraad op te stuwen. Volgens de WHO is een vaccinatiegraad van 95 procent nodig voor groepsimmuniteit tegen een ziekte. Vorig jaar maart lag het landelijke percentage op 90,2 procent. Dit houdt in dat 90,2 procent van de kinderen geboren in 2016 volledig gevaccineerd was.

Duitsland
In Duitsland hanteert de regering een strenger beleid: scholen mogen boetes uitdelen als kinderen niet tegen de mazelen zijn gevaccineerd en op crèches heerst een algemene vaccinatieplicht. Ongevaccineerde kinderen zijn daar niet meer welkom; in Nederland blijft de keuze bij de crèches zelf om niet-gevaccineerde kinderen te weigeren of toe te laten. ‘Baby’s zijn in de eerste veertien maanden niet gevaccineerd. Daardoor zijn ze extra kwetsbaar als ze op de crèche in aanraking komen met niet-gevaccineerde kinderen’, zegt Toebes. De hoogleraar vindt dat het kabinet de Duitse regels moet ‘overwegen als de vaccinatiegraad blijft dalen tot een gevaarlijk niveau’.

Conclusie
Scholen mogen kinderen niet vaccineren zonder toestemming van de ouders. Kinderen ouder dan twaalf jaar moeten daar ook zelf mee instemmen. Als ze dat niet doen, blijven ze welkom op school. Crèches krijgen wel de mogelijkheid om niet-gevaccineerde kinderen te weigeren. Desalniettemin kunnen ouders zelf bepalen of en waarvoor ze hun kind inenten; er is geen sprake van verplichte deelname aan het vaccinatieprogramma. Een WHO-adviesrapport uit 2014 verandert daar niets aan.

1 mei 2020 |
Thomas Borst
Freelance journalist