Forum voor Democratie overdrijft: 150.000 ‘illegalen’ in Nederland
28 januari 2021 |
Karlijn Raaijmakers
Masterstudent Journalistiek en Nieuwe Media (2020/2021)
Foto: Pixabay (CCO)

In Nederland verblijven zo’n 150.000 ‘illegalen’, beweert Forum voor Democratie. In werkelijkheid zijn het er veel minder, al gaat het om een groep die zich, ook door onderzoekers, moeilijk laat tellen. Waarschijnlijk baseerde Forum, dat niet wil reageren, zich op sterk verouderde bronnen.

Bewering

In Nederland verblijven naar schatting circa 150.000 illegalen, onder wie uitgeprocedeerde asielzoekers.

Oordeel 

Onwaar.

Bron van de bewering

Deze bewering komt uit de lijst van standpunten van Forum voor Democratie over immigratie, remigratie en asiel:

“Illegaliteit wordt strafbaar. In Nederland verblijven naar schatting circa 150.000 illegalen, onder wie uitgeprocedeerde asielzoekers die weigeren ons land te verlaten. (…) Illegalen dienen te worden opgespoord, vervolgd en uitgezet.”

De bewering wordt op andere pagina’s herhaald, waaronder de Facebookpagina van Jongeren Forum voor Democratie op 6 oktober 2020 en eerder in 2019 in de standpuntenlijst van Forum voor Democratie.

Bron: Screenshot Facebookpagina JFVD

De genoemde webpagina’s vermelden geen bron voor het getal van 150.000. 

Waarom klopt dit niet?

‘Illegalen’ zijn vreemdelingen, oftewel mensen die niet de Nederlandse nationaliteit bezitten, die geen recht hebben op of niet in het bezit zijn van een geldige verblijfsvergunning en dus onrechtmatig in Nederland verblijven.

Het aantal onrechtmatig verblijvende vreemdelingen, ook wel ‘irreguliere vreemdelingen’ genoemd, is lastig te meten. Het gaat immers om mensen die onrechtmatig in een land verblijven en dus niet gevonden willen worden. Dit heeft ertoe geleid dat er over de jaren heen verschillende schattingen zijn gemaakt over de precieze aantallen die behoorlijk uiteen lopen. 

Het kennisinstituut voor het Ministerie van Justitie en Veiligheid WODC doet al ongeveer twintig jaar onderzoek naar de populatie van irreguliere vreemdelingen in Nederland. Het recentste WODC-rapport, opgesteld door onderzoekers van de Universiteit Utrecht, verscheen in oktober 2020. Conclusie: van 1 juli 2017 tot 1 juli 2018 verbleven tussen de circa 23.000 en 58.000 vreemdelingen onrechtmatig in Nederland. 

Rekenmethoden

Hoe kwamen de onderzoekers tot deze schatting? Ze gebruikten daarvoor twee rekenmethoden. Met gebruik van verschillende databestanden wordt ten eerste het aantal aanhoudingen of staandehoudingen van irreguliere vreemdelingen geteld. Maar naast de groep irreguliere vreemdelingen die is aangehouden, is er natuurlijk ook nog een groep die nog niet op de radar is verschenen. Dat aantal wordt berekend door middel van een kansberekening. Die twee getallen worden bij elkaar opgeteld en vormen samen de schatting van het aantal irreguliere vreemdelingen in Nederland.

De laagste schatting kwam uit op tussen de 18.370 en 27.051 irreguliere vreemdelingen, wat gemiddeld ongeveer 23.000 is. Deze schatting is gemaakt met de zogeheten ‘afgeknotte Poisson-methode’.

Bij de eerste onderzoeksmethode, de ‘afgeknotte Poisson-methode’, wordt dit aantal berekend met gebruik van het data van de Politie Suite Handhaving Vreemdelingen (PSHV). Dit is een databestand waarin de politie de aan- en staandehoudingen van irreguliere vreemdelingen registreert. 

Op basis van de geobserveerde keren dat een irreguliere vreemdeling is aangehouden (wat één, maar ook meerdere keren kan zijn), wordt de kans dat een irreguliere vreemdeling niet is aangehouden berekend. Deze kans wordt vervolgens gebruikt om het geschatte aantal niet-aangehouden irreguliere vreemdelingen te berekenen. Door dit aantal op te tellen bij het aantal aangehouden irreguliere vreemdelingen ontstaat een populatieschatting van het aantal irreguliere vreemdelingen in Nederland. Uit deze rekenmethode kwam een schatting tussen de 18.370 en 27.051, wat gemiddeld ongeveer 23.000 is. .

De hoogste schatting kwam uit op tot tussen de 47.524 en 74.306 irreguliere vreemdelingen in Nederland, of gemiddeld ongeveer 58.000. Dit aantal is berekend volgens de zogeheten ‘Dual Systems Estimation’ (DSE).

De tweede onderzoeksmethode, ‘Dual Systems Estimation’ (DSE), maakt naast het PSHV-databestand ook gebruikt van het databestand van de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM). 

Bij DSE wordt er gekeken naar de aantallen personen die maar in één van deze bestanden zijn geregistreerd (dus óf in het PSHV-bestand, óf in het IOM-bestand) en naar het aantal personen dat in beide bestanden is geregistreerd. Door middel van een berekening wordt er een schatting gedaan van het aantal irreguliere vreemdelingen dat in geen van beide bestanden voorkomt. 

Omdat er bij deze laatste onderzoeksmethode meerdere databronnen zijn gebruikt, worden eerder mogelijk niet-gesignaleerde illegalen nu wel bij de schatting meegeteld. De schatting met deze onderzoeksmethode ligt daardoor ook een stuk hoger dan die van de eerste onderzoeksmethode: tussen 47.524 en 74.306, of gemiddeld ongeveer 58.000. 

Beide rekenmodellen hebben een betrouwbaarheidsgetal van 95%. Er is dus wat onzekerheid omtrent de betrouwbaarheid van deze schattingen. Het rapport concludeert daarom dat de schatting met de Poissonmethode waarschijnlijk te laag ligt en de schatting met de DSE-methode waarschijnlijk te hoog. Het waarschijnlijke aantal ligt dus ergens tussen de 23.000 en 58.000. 

Een substantiële daling

Omdat de rapporten van het WODC een periode van twintig jaar bestrijken, kon er ook een trendanalyse worden uitgevoerd met de afgeknotte Poisson-methode (zie bovenstaande grafiek). De ‘schatting’-lijn geeft het gemiddelde van de boven- en ondergrens weer.

In de grafiek is te zien dat er vanaf 2002 een “substantiële daling” heeft plaatsgevonden in het aantal illegalen in Nederland. Bij de eerste meting in 1997 lag het aantal nog op ruim 194.000. Het aantal is dus met ongeveer 140.000 afgenomen in ongeveer twintig jaar tijd. 

Volgens het WODC-rapport zijn er verschillende mogelijke redenen voor deze afname. Ten eerste wordt er meer nadruk gelegd op het vreemdelingentoezicht en de identificatieplicht, die in 1994 is ingesteld en in 2005 verder is uitgebreid. Daarnaast is in 1998 de Koppelingswet ingevoerd, waarin er toegang tot publieke voorzieningen verboden werd voor illegale vreemdelingen van 18 jaar of ouder, waardoor het moeilijk is om illegaal in Nederland te verblijven. De uitbreiding van de Europese Unie met enkele lidstaten in 2004 en 2007 speelt ook een grote rol in de daling, omdat mensen uit deze lidstaten legaal in Nederland kunnen verblijven. 

Cijfers voor het precieze aantal irreguliere vreemdelingen in Nederland in 2020 (of recenter) zijn niet bekend. Maarten Cruyff, universitair docent aan Universiteit Utrecht en een van de auteurs van het rapport, stelt dat uit de trendanalyse “blijkt dat de omvang de laatste jaren sterk is afgenomen, maar het is lastig om hieruit voorspellingen voor 2020 te doen.” Er zijn veel verschillende factoren die meespelen, waaronder ook het aantal irreguliere vreemdelingen dat wordt gedetineerd of het land uit wordt gezet, maar ook hier is veel onduidelijkheid over.

 

Waar komt die 150.000 dan vandaan? 

De vraag blijft waar het getal van 150.000 illegalen in Nederland dat Forum voor Democratie noemt vandaan komt. De partij heeft niet gereageerd op verzoeken om toelichting.

Er bestaan verschillende bronnen die inderdaad een aantal van 150.000 rapporteren, maar deze bronnen zijn sterk gedateerd. Een voorbeeld is een onderzoek uit 2007 van Leerkes, waarin staat: “At present, the number of illegal immigrants in the Netherlands is estimated at approximately 150 000 (Engbersen et al., 2002; Leerkes et al., 2004).” Dit getal wordt herhaald op de website van Leerkes in een artikel in Vrij Nederland uit 2008: “De 150.000 illegalen die niet onder het generaal pardon vallen, moeten het land uit.” Beide zijn meer dan tien jaar geleden gepubliceerd en bevatten dus inmiddels gedateerde informatie.

Een ander voorbeeld is een rapport van het CBS uit 2002, genaamd ‘Raming van het aantal niet in de GBA geregistreerden’. Hierin staat vermeld: “Als verondersteld wordt dat het aantal personen dat in de loop van het jaar illegale arbeid verricht twee tot drie zo groot is als het aantal arbeidsjaren, dan waren er in 1994 4.000 tot 75.000 illegaal werkenden. In 1999 waren dit 70.000 tot 150.000 illegaal werkenden.” 

Daarnaast is het aantal 150.000 ook terug vinden in wat oudere nieuwsberichten, zoals een bericht van Trouw uit 2005 waarin staat: “In Nederland verblijven circa 150000 tot 250000 illegalen.” 

Recente bronnen waarin 150.000 als aantal wordt benoemd en onderbouwd zijn niet getraceerd. 

Conclusie

Het precieze aantal onrechtmatig in Nederland verblijvende vreemdelingen blijft onduidelijk en lastig te onderzoeken en meten. Met de cijfers uit 2017-2018 is het lastig om voorspellingen voor de toekomst te maken. Het is echter zeer onwaarschijnlijk dat er, na de meting over de periode 2017-2018 en de substantiële daling over de afgelopen jaren, een toename is ontstaan van circa 100.000. De omstandigheden voor illegalen in Nederland zijn niet aantrekkelijk en het eerder opgestelde beleid wordt voortgezet, waardoor een plotselinge sterke stijging in aantallen erg verrassend zou zijn. Er zijn daarnaast geen recente bronnen bekend die de bewering van Forum voor Democratie van 150.000 ondersteunen.


Op de hoogte blijven van alle factchecks van Nieuwscheckers? Abonneer je dan op onze nieuwsbrief. Daarin houden we je ook op de hoogte van nieuws en onderzoek over desinformatie en factchecking.

28 januari 2021 |
Karlijn Raaijmakers
Masterstudent Journalistiek en Nieuwe Media (2020/2021)