Huisartsen hielden COVID-patiënten niet uit ziekenhuis vanwege ‘Code Zwart’, zoals Geert Wilders beweerde
26 januari 2021 |
Erica van der Valk
Masterstudent Journalistiek en Nieuwe Media (2020/2021)
Geert Wilders tijdens het Kamerdebat op 5 januari 2021. Screenshot Debat Gemist Tweede Kamer.

“Je mag niet naar het ziekenhuis, je moet thuisblijven en je moet thuis maar sterven.” Dit zouden huisartsen volgens Geert Wilders (PVV) aan hun oudere en kwetsbare patiënten vertellen. Op 5 januari zei hij in de Tweede Kamer dat Nederland op dit moment al met code zwart te maken heeft en dat artsen dus moeten kiezen wie wel en wie niet naar de intensive care mag. In werkelijkheid gaan huisartsen met hun patiënten het gesprek aan en bespreken ze samen welke zorg het beste bij de patiënt past. 

Bewering

Code zwart is nu al van toepassing op de Nederlandse zorg: huisartsen lieten COVID-patiënten thuis sterven.

Oordeel

Onwaar

Bron van de bewering

Geert Wilders deed de bewering tijdens de plenaire vergadering op 5 januari 2021. Hij zei in een discussie met Klaas Dijkhoff (VVD):

“Er is al een code zwart, alleen: u ziet die niet! De code zwart is die anderhalf duizend ouderen en kwetsbare patiënten die niet meer naar het ziekenhuis zijn gestuurd, die gewoon door de huisarts thuis hebben moeten sterven.”

Wilders haalde hierbij een onderzoeksrapport van Consortium Onderzoek Huisartsgeneeskunde aan waaruit blijkt dat 1566 ouderen en kwetsbare patiënten tijdens de eerste coronagolf (maart-mei 2020) niet zijn doorverwezen naar het ziekenhuis en in plaats daarvan thuis zijn gestorven. Consortium Onderzoek Huisartsengeneeskunde stelde dit onderzoek in om inzicht te krijgen in het aantal patiënten dat tijdens de eerste golf onder de zorg van een huisarts is behandeld en/of overleden.

Waarom klopt dit niet?

Uit het onderzoek blijkt weliswaar dat 1566 ouderen en kwetsbare patiënten tijdens de eerste coronagolf buiten het ziekenhuis zijn overleden. Maar het onderzoek toont niet aan waarom dit overlijden buiten het ziekenhuis heeft plaatsgevonden. Daarnaast blijkt uit het onderzoek dat 1030 patiënten in dezelfde periode niet zijn doorverwezen naar het ziekenhuis. Daarvan koos 59 procent van de patiënten er zelf voor niet verder behandeld te worden. In andere gevallen bleken patiënten onder andere lichamelijk of geestelijk te kwetsbaar voor een ziekenhuisopname. Van code zwart, waarbij artsen moeten kiezen welke patiënt wel en geen bed krijgt vanwege een tekort aan bedden, was hierbij dus geen sprake.

Dit blijkt eveneens uit de cijfers van Stichting Nationale Intensive Care Evaluatie (NICE), die sinds maart 2020 heeft bijgehouden hoeveel patiënten op de ic zijn opgenomen. De piek van het aantal ic-opnames was op 7 april 2020 met in totaal 1324 patiënten. De maximale capaciteit lag in die periode echter op 1700 ic-bedden waardoor er geen sprake was van een absoluut tekort. Oudere en kwetsbare patiënten werden dus niet vanwege code zwart geweigerd voor een ziekenhuisopname.

Redenen om niet door te verwijzen waren onder andere vanwege de wil van de patiënt of omdat de patiënt te kwetsbaar bleek te zijn voor een ziekenhuisopname. In die gevallen werd de patiënt op een andere plaats, zoals thuis of in het verpleegtehuis, voorzien van passende zorg. Hoogleraar Huisartsengeneeskunde Mattijs Numans (LUMC) legt Nieuwscheckers uit dat artsen aan het begin van de pandemie versneld met hun ouderen en kwetsbare patiënten in gesprek zijn gegaan. Samen bespraken zij de wensen van de patiënt ten aanzien van opname in de reguliere zorg en op de ic in het kader van hun persoonlijke context. Daarbij werden eveneens de medische kansen op overleving van een opname betrokken.

De Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) zegt desgevraagd: “Het is voor huisartsen een normaal onderdeel van hun werk om met patiënten gesprekken te voeren over hun behandelwensen. Zeker met oudere en kwetsbare patiënten voeren huisartsen – ook in niet-coronatijd – het gesprek over wat zij zouden willen als ze ernstig(er) ziek worden. Dan gaat het over wel of niet opgenomen worden in het ziekenhuis, wel of niet reanimeren, enzovoort. Dat is gebruikelijk in het kader van samen beslissen, waarin je als behandelaar en patiënt dat soort zaken samen afweegt, juist om te zorgen dat patiënten zelf kunnen meedenken en meebeslissen over welke zorg zij nog willen krijgen.”

Om in de specifieke situatie met Covid-besmettingen te helpen in die behandelafweging met de patiënt, hebben het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) en de Federatie van Medisch Specialisten samen een leidraad opgesteld. “Deze Leidraad gaat over de behandeling op medisch inhoudelijke motieven, zoals dit past binnen goed medisch handelen. Ook hier geldt dat deze leidraad niet gaat over het maken van keuzes op basis van beschikbare capaciteit in de ziekenhuizen,” aldus de LHV (cursivering door redactie).

De PVV heeft niet geantwoord op verzoeken om toelichting.  

Conclusie

Code zwart is tot nu toe nog niet van toepassing geweest op de Nederlandse zorg. Ouderen en kwetsbare patiënten werden tijdens de coronapandemie dus niet uit het ziekenhuis geweerd vanwege ruimtegebrek. Huisartsen gaven de patiënten ook niet de mededeling: “je mag niet naar het ziekenhuis, je moet thuisblijven en je moet thuis maar sterven,” zoals Wilders in de Tweede Kamer beweerde. In plaats daarvan gingen huisartsen, net zoals voor de coronapandemie, met de patiënten in gesprek om samen tot de beste zorgoplossing te komen.


Op de hoogte blijven van alle factchecks van Nieuwscheckers? Abonneer je dan op onze nieuwsbrief. Daarin houden we je ook op de hoogte van nieuws en onderzoek over desinformatie en factchecking.

26 januari 2021 |
Erica van der Valk
Masterstudent Journalistiek en Nieuwe Media (2020/2021)