Illegale vreemdelingen worden in Nederland wel in detentie gezet en verlaten ook het land, maar in heel beperkte mate
29 januari 2021 |
Flora den Bieman
Masterstudent Journalistiek en Nieuwe Media (2020/2021)
Foto: Pixabay

Joost Eerdmans, lijsttrekker van de  politieke partij JA21, zegt in een radioprogramma van WNL dat illegalen Nederland niet worden uitgezet en zelfs niet in detentie gaan. Uit beschikbare cijfers en onderzoek blijkt dat Eerdmans enigszins overdrijft, maar grotendeels gelijk heeft. Illegalen worden wel degelijk gedetineerd en het land uitgezet, maar het gaat maar om een klein deel van het geschatte totale aantal illegale vreemdelingen in Nederland.

Bewering

Illegalen worden Nederland niet uitgezet, ze gaan niet eens in detentie, maar blijven rondzwermen in Nederland.

Oordeel: grotendeels waar

Bron van de bewering

Nadat ze vertrokken bij Forum voor Democratie, richtten Joost Eerdmans en Annabel Nanninga een nieuwe partij op, genaamd JA21. De twee streven ernaar om mee te doen aan de Tweede Kamerverkiezingen van maart 2021. 

Het oprichten van de partij ging gepaard met aardig wat media-aandacht. Zo was Eerdmans op 19 december te gast bij het radioprogramma WNL Op Zaterdag. Hier uitte hij kritiek op het huidige vreemdelingenbeleid:

“Illegalen worden Nederland niet uitgezet, ze gaan niet eens in detentie, maar blijven rondzwermen in Nederland.”

Wat klopt er niet, en wat wel

Om te checken of de bewering van Eerdmans klopt, bekijken we hoeveel illegalen in Nederland verblijven, hoeveel het land worden uitgezet en hoeveel in de gevangenis terecht komen.

Wie zijn ‘illegalen’?
In zijn bewering spreekt Eerdmans over ‘illegalen’, maar in de Nederlandse wet komt die term niet voor. De Vreemdelingenwet 2000 spreekt van vreemdelingen die illegaal of onrechtmatig in Nederland verblijven. Volgens Joanne van der Leun, hoogleraar Criminologie van de Universiteit Leiden, wordt er ook vaak gesproken van ‘irreguliere vreemdelingen’. 

Iedereen die de Nederlandse nationaliteit niet bezit en niet op grond van een wettelijke bepaling als Nederlander moet worden behandeld, is volgens de Vreemdelingenwet een vreemdeling. Van alle vreemdelingen hebben alleen zogenaamde ‘derdelanders’ een verblijfsvergunning nodig. Dit zijn personen met een andere nationaliteit dan die van een van de lidstaten van de EU, Noorwegen, IJsland, Liechtenstein of Zwitserland. 

Derdelanders verblijven illegaal in Nederland als ze geen recht hebben op een verblijfsvergunning of er nooit een hebben aangevraagd, hier vallen dus ook uitgeprocedeerde asielzoekers onder. 

Hoeveel vreemdelingen verblijven illegaal in Nederland?
Dat is niet precies bekend doordat illegalen in anonimiteit leven uit angst om het land uitgezet te worden. Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC), het kennisinstituut van het ministerie van Justitie en Veiligheid, kwam in oktober 2020 met het onderzoeksrapport ‘Schatting onrechtmatig in Nederland verblijvende vreemdelingen’. In het rapport worden op basis van wetenschappelijke rekenmethoden schattingen gemaakt over de aantallen irreguliere vreemdelingen in Nederland.

De laatste schattingen gaan over de periode tussen 1 juli 2017 en 30 juni 2018. De laagste schatting levert  22.711 irreguliere vreemdelingen op en de hoogste schat 58.103 irreguliere vreemdelingen.


Lees over de schatting van het aantal illegalen in Nederland deze factcheck: Forum voor Democratie overdrijft: 150.000 ‘illegalen’ in Nederland.


Voor 2020 zijn nog geen cijfers bekend. Volgens Maarten Cruyff, universitair docent aan de Universiteit Utrecht  en mede-opsteller van het onderzoeksrapport, is niet te zeggen of de aantallen in 2020 zijn toe- of afgenomen: ‘Het  is moeilijk om hier, op basis van de trend tot 2018, uitspraken over te doen omdat veel factoren een rol kunnen spelen in de toe- of afname van de populatie.’  

Wat is de procedure voor vreemdelingen die illegaal in Nederland verblijven?
Volgens de Rijksoverheid zijn illegale vreemdelingen verplicht om binnen 28 dagen te vertrekken. Deze termijn kan verminderd worden tot 0 dagen wanneer de overheid redenen heeft om aan te nemen dat de vreemdeling niet zal vertrekken maar illegaal wordt, de vreemdeling ernstige strafbare feiten heeft gepleegd of de asielaanvraag van de vreemdeling als ongegrond is afgedaan.

Tijdens de vertrektermijn verblijven vreemdelingen in een opvanglocatie van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA). Wanneer de vertrektermijn is afgelopen en de vreemdeling werkt aan zijn of haar vertrek, krijgt deze persoon opvang in een vrijheidsbeperkende locatie (VBL). Vreemdelingen mogen de VBL verlaten maar moeten binnen de grenzen van de gemeente blijven. Personen die vrijwillig willen terugkeren kunnen hulp krijgen van bijvoorbeeld de IOM. Daarnaast krijgen ze soms geld of goederen van de IOM mee om bijvoorbeeld in het land van herkomst een bedrijfje te beginnen. 

Als een vreemdeling niet meewerkt aan het vertrek, dan krijgt deze persoon toezichtmaatregelen opgelegd. Zijn of haar paspoort kan worden ingenomen of  de persoon moet zich regelmatig bij de politie melden. Als hij of zij zich niet aan deze maatregelen houdt en op geen manier meewerkt aan de terugkeer naar het land van herkomst, kan hij of zij in bewaring worden gesteld. Volgens de Rijksoverheid is vreemdelingenbewaring niet bedoeld als straf maar als een manier om iemand beschikbaar te houden voor vertrek.

Hoeveel illegale vreemdelingen worden aangehouden en het land uitgezet?
Eerdmans beweert dat illegalen Nederland niet worden uitgezet, niet eens in detentie gaan maar blijven rondzwermen in Nederland.  Uit het eerder genoemde rapport van het WODC blijkt dat er tussen 1 juli 2017 en 30 juni 2018 in totaal 2.953 irreguliere vreemdelingen die al in Nederland woonden werden aangehouden. Het is van 1.903 van de aangehouden irreguliere vreemdelingen niet duidelijk of ze vertrokken zijn. 498  illegalen zijn aantoonbaar Nederland uitgezet. Eerdmans heeft dus geen gelijk dat illegalen het land niet worden uitgezet. Dat gebeurt wel degelijk, maar niet erg vaak.

Het aantal illegalen dat is aangehouden zou met de laagste schattingsmethode 13 procent zijn van het totaal aantal illegalen in Nederland. Het aantal irreguliere vreemdelingen dat is vertrokken is dan 2,2 procent van het totaal aan irreguliere vreemdelingen en 16,9 procent van het aantal aangehouden personen. Eerdmans heeft dus wel degelijk een punt. Het is natuurlijk niet zo dat er geen enkele illegale vreemdeling het land wordt uitgezet, maar de percentages zijn wel erg klein.

Hoeveel vreemdelingen die illegaal in Nederland verblijven komen indetentie?
In het tweede deel van zijn bewering zegt Eerdmans dat er geen vreemdelingen in detentie worden gezet. Uit het onderzoeksrapport ‘Grenzen aan vreemdelingenbewaring’ van de Nationale Ombudsman blijkt dat er in 2018 in totaal 2.525 irreguliere vreemdelingen tijd in een detentiecentrum hebben doorgebracht. De cijfers in dit rapport werden aangeleverd door de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI). 

Als we doorrekenen met de cijfers zou dat betekenen dat 85,5 procent van het totaal aantal opgepakte illegale vreemdelingen in Nederland tussen juni 2017 en 2018 in detentie heeft gezeten. Een groot percentage dus. Maar dit is een grove schatting aangezien de cijfers van de twee methode van juni 2017 tot juli 2018 zijn en de cijfers uit het onderzoeksrapport van de Nationale Ombudsman uit heel 2018 komen.

Daarnaast is het aantal aangehouden illegale vreemdelingen heel laag, wie niet aangehouden wordt, kan ook niet in detentie worden gezet. Het percentage van het totaal aantal opgepakte vreemdelingen dat in detentie wordt gezet  lijkt dus hoog maar als we dit vergelijken met het totaal aantal illegalen in Nederland is dit eigenlijk veel lager. Eerdmans heeft ook hier een punt.

Conclusie

De bewering van Joost Eerdmans is misschien overdreven, maar er zit zeker een kern van waarheid in. Het onderzoeksrapport van het WODC toont aan dat het kleinste aantal geschatte illegale vreemdelingen, tussen juni 2017 en juni 2018, 22.711 was. Hiervan is maar een klein  aantal illegale vreemdelingen aangehouden en in detentie gezet. Eerdmans heeft dus wel degelijk een punt maar het klopt niet dat geen enkele illegale vreemdeling in detentie wordt gezet. Al met al achten we de claim dus grotendeels waar.


Op de hoogte blijven van alle factchecks van Nieuwscheckers? Abonneer je dan op onze nieuwsbrief. Daarin houden we je ook op de hoogte van nieuws en onderzoek over desinformatie en factchecking.

29 januari 2021 |
Flora den Bieman
Masterstudent Journalistiek en Nieuwe Media (2020/2021)