Let op: Deze factcheck is uitgevoerd op basis van de beschikbare informatie op de datum van publicatie. Lees hier over onze werkwijze.
Bewering
De Amsterdamse Vondelkerk en een molen zijn rond de jaarwisseling met opzet in brand gestoken door moslims en mensen met een migratieachtergrond.
Oordeel
Ongefundeerd
Bron van de bewering
De twee videoberichten op de Facebookpagina van de PVV Noord-Brabant beschuldigen dezelfde bevolkingsgroep, maar gaan over afzonderlijke incidenten, de brand in de Vondelkerk en in een niet nader genoemde molen.
Brandende Vondelkerk
De tekst in de video over de Vondelkerk, gepubliceerd op 1 januari om 16:13, suggereert brandstichting als oorzaak (‘Someone had fun setting it on fire’), het bijschrift van de paginabeheerder(s) noemt de brand een gevolg van ‘islamisering’: ‘Een veilig land of islamisering. Beide kan niet. 2026 is het jaar van de keuze. #PVV #StemPVV #Brabant #Wilders’
Dezelfde beschuldiging bereikte op 1 januari een wereldwijd publiek via een videoboodschap op X (gearchiveerd) van de extreemrechtse influencer Eva Vlaardingerbroek. Het bericht werd 1,2 miljoen maal bekeken en 18 duizend maal gedeeld.
Vlaardingerbroek beweert dat een Marokkaanse jeugdbende de kerk in brand stak. Ze geeft toe dat ze dit niet zeker weet, maar dat de afwezigheid van politie-informatie over daders een aanwijzing is dat het om Marokkaanse jongeren gaat:
‘[…] now I can’t say for sure that that is the case, because as I said we are being kept in the dark, but that is also usually a telltale sign of who did this, right?’
Op X is de beschuldiging van brandstichting (‘Someone had fun setting it on fire’) ook verspreid door het antimoslimpropaganda-account Radio Genoa in een bericht dat meer dan een miljoen maal gezien is en meer dan 9 duizend keer werd gerepost (gearchiveerd). [Update, 10/1/26:] Zie over de verspreiding van de beschuldiging ook de tijdlijn die Justice for Prosperity samenstelde.
Brandende molen
De tweede video, waarop een molen te zien is die na een ontploffing in brand vliegt, werd om een minuut over twee in de nieuwjaarsnacht gepost op de Facebookpagina van de PVV Noord-Brabant. Bijschrift: ‘Ze haten ons land. Ze haten ons. Genoeg is genoeg. Tijd om dit te stoppen. Tijd om criminelen met een dubbel paspoort ons land uit te zetten.’ Het bericht vermeldt ook de bron: een video op X, op 31 december geplaatst door No Context Dutch (gearchiveerd). Dit X-bericht verschaft, inderdaad, geen enkele context over de datum en plaats van de brand.
Een langere versie van de video verscheen een dag eerder en eveneens zonder context op Dumpert (gearchiveerd).
Waarom dit ongefundeerd is
Over de Vondelkerk kunnen we kort zijn: de oorzaak van de brand is volgens het gemeentebestuur van Amsterdam nog steeds onbekend. De brand begon in de Nieuwjaarsnacht in de toren. Toren en middendeel van de kerk stortten in. Vuurwerk is een mogelijke oorzaak, maar de politie doet nog onderzoek. Beweringen over daders, hun herkomst en hun motieven zijn dus voorbarig.
Valse beschuldigingen van brandstichting in kerken zijn een bekende vorm van desinformatie. Er circuleren al jaren virale lijstjes en kaartjes van vermeende brandstichting door moslims in Franse kerken. Het bekendste voorbeeld is de brand in de Notre Dame in 2019, die ook genoemd wordt door Eva Vlaardingerbroek in haar videoboodschap over de Vondelkerk. Zie over de Notre Dame ook deze factcheck van Nieuwscheckers.
De molen is een speeltoestel
De brandende molen in de video op de Facebookpagina van PVV Noord-Brabant is, anders dan de Vondelkerk, nauwelijks in het nieuws geweest. Het bouwsel is geen echte molen, maar een speeltoestel, dat we konden thuisbrengen door reacties op X en Facebook te combineren met reverse image search en navraag te doen bij de politie. Het gaat om een molen in het speeltuintje aan het Andalusiëpad in het Alkmaarse park Groene Voet.
De molen is in de nacht van 29 op 30 december omstreeks één uur in brand gestoken, vermoedelijk met een vurwerkbom. Agenten die uitrukten na een melding over jongeren en vuurwerk troffen niemand meer aan; er zijn geen aanhoudingen verricht, de identiteit van de daders is dus onbekend. ‘De brandweer sprak van een klein brandje, dat snel meester was’, aldus een woordvoerder van de politie Noord-Holland. Op foto’s die een wijkagent heeft genomen op 8 januari, is te zien dat de schade meevalt, al zit er een gat in de bovenste vlonder en heeft de politie om veiligheidsredenen het speeltoestel afgesloten.
Het molentje was al eerder doelwit van vandalisme en er zijn al jaren klachten over overlast van hangjongeren en vuurwerk in het park. In juni heeft de Onafhankeljke Partij Alkmaar (OPA) er vragen over gesteld in de gemeenteraad (pdf).
Reactie PVV Noord-Brabant
De PVV Noord-Brabant ontkent in een reactie dat zij met ‘Een veilig land of islamisering’ en ‘Ze haten ons land’, in combinatie met beelden van een brandende kerk en molen, iets heeft willen beweren over de herkomst van degenen die het vuur aanstaken. De beelden waren ‘symbolisch’ bedoeld.
De PVV Noord-Brabant mailt Nieuwscheckers:
‘Nergens impliceren wij expliciet wie de daders zijn; ook voor ons zijn de daders op dit moment nog onbekend. De betreffende video’s zijn door ons gebruikt als symbolisch beeld om te benadrukken dat onze westerse en democratische levensstijl en bijbehorende vrijheden onder druk staan. Ten tijde van plaatsing gingen wij ervan uit dat deze symbolische bedoeling voldoende duidelijk was. Mocht dit niet het geval zijn geweest, dan zullen wij er in de toekomst zorg voor dragen dit explicieter te vermelden.’
Dat Facebookberichten zoals die over de brandende Vondelkerk en de molen haatreacties tegen moslims en migranten uitlokken, is te zien in de reacties, die oproepen tot deportatie, eigenrichting (‘Eigen rechten, kogel is sneller dan 112’), standrechtelijke executies (‘gericht terug schieten en daarna het waarschuwingsschot’) en brandstichting (‘benzine over azc s’).
De beheerders zijn zich bewust van die oproepen tot geweld, maar zeggen niet in staat te zijn ze te modereren. Op 8 januari waarschuwden ze in een bericht:
‘Beste volgers, helaas zien wij nog steeds opmerkingen die verwijzen naar geweld. Een deel van deze opmerkingen is strafbaar. Wij verzoeken u dringend om dergelijke opmerkingen niet te plaatsen. Helaas kunnen wij niet alle berichten actief beheren, maar wij nemen dit onderwerp zeer serieus. Bedankt voor uw begrip.’
Conclusie
De oorzaak van de brand in de Amsterdamse Vondelkerk is nog onbekend. Het is dus voorbarig om van brandstichting te spreken, zoals in de video die op Facebook is gepost door de PVV Noord-Brabant, en om de brand in verband te brengen met ‘islamisering’. De video van de brandende molen laat een speeltoestel zien in Alkmaar. De brand lijkt het gevolg van een vuurwerkbom. Hier is dus wel opzet in het spel, maar de daders en hun motieven zijn onbekend. De insinuatie van de PVV dat de daders moslims of migranten zijn, is dus ongefundeerd.
