Vrouwen hebben niet meer last van zomertijd dan mannen

De zomertijd heeft meer invloed op vrouwen dan op mannen.

Onwaar

Volgens het programma Tijd voor MAX (27 maart), van Omroep MAX, heeft de helft van de vrouwen last van het ingaan van de zomertijd, tegenover 31 procent van de mannen.  Ook zouden vrouwen zich vaker moe voelen, meer stress ervaren en een negatieve stemming hebben als gevolg van de zomertijd, terwijl de helft van de mannen juist vindt dat de gevolgen van de zomertijd worden overdreven.

Dezelfde bewering is gepubliceerd in verschillende kranten en online media. Trouw schrijft dat het genoemde percentage gaat over de verstoring van het slaapritme, wat dus bij de helft van de vrouwen verstoord wordt en bij 31 procent van de mannen. 52 procent van de vrouwen heeft tijd nodig om te wennen aan het nieuwe ritme, ten opzichte van 35 procent van de mannen.

Ook vrouwenblad LINDA. publiceerde onder de kop: ‘’De zomertijd gaat weer in en vrouwen hebben daar meer last van dan mannen’’ een artikel waarin de bewering opnieuw terugkomt.

De cijfers zijn afkomstig van zorgverzekeraar Univé, die door Factsnapp onderzoek liet uitvoeren onder 504 Nederlanders. Factsnapp profileert zich met snel marktonderzoek en directe resultaten. 

Het onderzoek, dat Univé met Nieuwscheckers heeft gedeeld, vermeldt dat 258 mannen en 246 vrouwen eraan deelnamen, die ja/nee-vragen beantwoordden als ‘Gelden onderstaande uitspraken over de overgang naar de zomertijd (wanneer de klok een uur vooruit gaat) wel (ja) of niet (nee) voor u? Door de overgang naar de zomertijd heb ik tijdelijk meer moeite met concentreren.’ Informatie over de representativiteit van de steekproef ontbreekt.

Chronobioloog Maaike van der Rhee, die bij het Erasmus MC promotieonderzoek doet naar de biologische klok van mensen die nachtdiensten draaien, vertelt Nieuwscheckers dat zij de wetenschappelijke kwaliteit van het onderzoek laag inschat: ‘’Het zijn maar 500 mensen, subjectief gerapporteerd en er worden nergens p-waardes genoemd,’’ reageert Van der Rhee. P-waardes geven aan of resultaten op toeval berusten of daadwerkelijk statistisch significant zijn. 

Daarnaast zegt Van der Rhee dat zij de bewering over het verschil van de zomertijd op vrouwen en mannen nog niet eerder heeft gehoord.  Wel ligt volgens haar de incidentie van hartinfarcten na de zomertijd wat hoger bij vrouwen, maar ook dat vinden niet alle studies terug. 

Hoogleraar chronobiologie Roelof Hut (Rijksuniversiteit Groningen) noemt een andere verklaring. Hij stelt dat vrouwen minder last lijken te hebben van slaapdeprivatie, maar dat de effecten van slaapdeprivatie wel groter zijn bij vrouwen. Daarover zegt Hut:

Wel is het zo dat mensen meer last hebben van de overgang van wintertijd naar zomertijd, dan andersom. Dit heeft te maken met de verstoring van het circadiane ritme, ofwel, de biologische klok wordt verstoord, schrijft EuroNews. 

De BBC  legt uit dat dit komt doordat het ‘s avonds langer licht is, hierdoor maakt ons lichaam minder melatonine aan (het slaaphormoon). Mensen voelen zich ‘s avonds  dus minder vermoeid. Daarbij wordt het ‘s ochtends juist later licht, waardoor mensen wakker worden in het donker in plaats van natuurlijk licht. In het algemeen leidt deze verstoring ertoe dat mensen minder slapen bij het ingaan van de zomertijd.

De klokverandering leidt tot meerdere negatieve gezondheidsgevolgen. Volgens een onderzoek uit 2014 leidt de zomertijd tot een korte stijging in hartaanvallen van 24 procent.  Ook een rapport van het RIVM uit 2019 benoemt dat acht studies concluderen dat er een toename van hartinfarcten na de overgang naar zomertijd is. Ook de kans op een ischemisch herseninfarct – een beroerte door een stremming van de bloedtoevoer – stijgt met  8 procent de twee dagen na het ingaan van de zomertijd, blijkt uit een Finse studie uit 2016. Deze twee toenames worden waarschijnlijk veroorzaakt door de verstoring van het biologische ritme, zegt een expert van de Amerikaanse Hartstichting. Een overtuigend verschil tussen mannen en vrouwen is in onderzoeken naar hartkwalen en zomertijd vooralsnog niet gevonden.

Naast negatieve gezondheidsgevolgen heeft de overgang van winter- naar zomertijd impact op verkeersveiligheid: er zijn 6 procent meer ongelukken op de weg in de Verenigde Staten, veroorzaakt door de vermoeidheid en verminderde alertheid van bestuurders, aldus een studie uit 2022.

Officieel werd de zomertijd voor het eerst ingevoerd tijdens de Eerste Wereldoorlog door Duitsland, omdat de oorlog duur was en op deze manier kolen en energie bespaard werden. In Nederland werd de zomertijd in 1977 ingesteld, om aan te sluiten bij andere Europese landen. 

Maar waarom houden we de zomertijd nog aan als deze negatieve gevolgen eraan gekoppeld zijn?  Er zijn al jaren plannen om de klokverandering af te schaffen. In 2018 kwam de Europese Commissie met een voorstel om de klok verandering af te schaffen. Van de  4,5 miljoen deelnemers aan een openbare raadgeving stemde 84 procent in met de afschaffing. Momenteel ligt het voorstel stil. 

Er is geen wetenschappelijk bewijs voor het verschil tussen vrouwen en mannen in de effecten van de overgang naar de zomertijd. Het is wel aangetoond dat het verzetten van de klok naar zomertijd een negatieve impact heeft op het biologische ritme, wat een tijdelijke toename aan hartaanvallen, beroertes en verkeersongelukken oplevert. Het voorstel van de Europese Commissie om de winter- en zomertijd af te schaffen is vastgelopen, ondanks de aangetoonde nadelige gevolgen.