Een deep dive in nepnieuws en onwaarheden over LHBTI+

Op 23 februari werd het Kabinet-Jetten beëdigd. Naast dat Rob Jetten (D66) de jongste premier is in de Nederlandse geschiedenis, is hij ook de eerste openlijk homoseksuele premier en heeft hij een relatie met de Argentijnse hockeyspeler Nicolás Keenan. Maar ondanks het feit dat Nederland in 2001 het eerste land was waar het huwelijk tussen twee mensen van hetzelfde geslacht gelegaliseerd werd, hebben de officiële en persoonlijke socialemediaprofielen van Jetten veel last van homohaat en homofobie. Volgens NRC, dat het X-account van de premier bekeek, kreeg Jetten in de eerste dagen van zijn premierschap ruim tweehonderd homofobe reacties.

Dit past binnen een bredere ontwikkeling rond lhbti+-personen: de afgelopen jaren neemt het aantal meldingen van discriminatie en geweld tegenover deze mensen toe. Philip Tijsma van lhbt-belangenvereniging COC vertelt ook tegen de NOS dat lhbti+-symbolen, zoals vlaggen en regenboogpaden, vaak worden vernield. Volgens een onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum uit 2024 zijn de daders van dit soort geweld bovengemiddeld vaak mannen die eerder strafbare feiten hebben gepleegd, vergeleken met geweldsplegers in het algemeen. De meesten plegen dit geweld omdat ze een afkeer hebben van lhbti+-uitingen.

De afkeer tegen lhbti+-personen zien we ook in het buitenland, veelal onder conservatieve regeringen. Onder het bewind van de partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) werden in Polen “lhbt-vrije zones” geïntroduceerd, die inmiddels weer afgeschaft zijn, en in Hongarije is onder Viktor Orbán een wet ingevoerd die het promoten van ‘LHBTQ+-waarden’ onder kinderen verbiedt. En tijdens de tweede termijn van Donald Trump als Amerikaans president heeft de staat Kansas de rijbewijzen en geboorteakten van alle transgender personen ongeldig verklaard, is een decreet getekend waarin staat dat de transgenderzorg voor minderjarigen gestopt moet worden en is een regenboogvlag weggehaald bij het Stonewall monument (een eerbetoon aan een beroemde lhbti+-opstand uit 1969). Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft het reisadvies naar de Verenigde Staten in 2025 voor lhbti+-personen dan ook aangescherpt.

De sterkere internationale anti-lhbti+-tendens van de afgelopen jaren gaat gepaard met desinformatie over de lhbti+-gemeenschap. Volgens internationaal onderzoek van het European Digital Media Observatory (EDMO) is desinformatie over lhbti+-personen een van de meest aanwezige vormen van desinformatie binnen de Europese Unie. Ook is het een groeiend probleem, vooral desinformatie die zich richt tegen trans personen.

Online gaat veel mis- en desinformatie rond over de lhbti+-gemeenschap. In februari en maart hebben we verschillende van die beweringen over lhbti+-personen gecheckt. Ook zijn we in de factcheckdatabase van BENEDMO op zoek gegaan naar factchecks over het onderwerp om de onwaarheden over lhbti+-personen en de frames daarachter in kaart te brengen. We hebben in de database gezocht naar Nederlandstalige checks met de volgende zoektermen: “homo”, “homoseksueel”, “gay”, “lesbisch”, “LHBT”, “LGBT”, “gender”, “transgender”, “regenboog”, “pride”, “non-binair”, “intersekse”, “queer”, “aseksueel”, “drag”, “detransitie”, “trans man” en “trans vrouw”.

We selecteerden op checks waarin de gecheckte beweringen als (deels) onwaar zijn bestempeld en voor iedere bewering waar meerdere factchecks over waren, namen we maar één check op. Dit leverde 37 factchecks op, waarna we op de sites van Nederlandstalige factcheckorganisaties hebben gezocht naar meer materiaal: Nieuwscheckers, Agence France-Presse (AFP), Deutsche Presse-Agentur (DPA), Knack en Factcheck Vlaanderen. Op deze websites hebben we de interne zoekmachines gebruikt met dezelfde zoektermen, behalve bij DPA, want daar was geen zoekmachine. Voor DPA hebben we op Google Nieuws gezocht met de zoekterm “DPA factcheck” + lhbti zoekterm. Dit leverde in totaal 61 factchecks op.

Volgens het onderzoek van EDMO zijn er een aantal populaire narratieven die terugkomen in nepnieuws over lhbti+-personen, die het Vlaamse VRT NWS ook op een rij heeft gezet:

• Lhbti+-personen zouden lijden aan lichamelijke en mentale ziektes en die verspreiden.
• Lhbti+-personen (en in het bijzonder trans mensen) zijn pedofielen of willen kinderen indoctrineren.
• Lhbti+-personen zijn gewelddadig en zijn bovengemiddeld vaak verantwoordelijk voor schietpartijen.
• Lhbti+-personen krijgen een voorkeursbehandeling in de sport.
• De “gay agenda” wordt expres verspreid en opgelegd aan de rest van de bevolking als deel van een groot complot.

Het Special Committee on Foreign Interference (INGE) van het Europees Parlement had in 2021 ook een onderzoek aangevraagd naar propaganda, des- en misinformatie over lhbti+-personen die van buiten de Europese Unie verspreid wordt. Volgens dat onderzoek [pdf] zijn dit de meest voorkomende narratieven:

• Het Westen probeert andere delen van de wereld, en dan vooral Centraal- en Oost-Europa, te koloniseren onder andere door lhbti+-waarden te promoten. Rusland zou hierin een alternatief bieden en positioneert zich als een verlosser.
• Lhbti+-personen zouden een gevaar zijn voor kinderen door pedofilie en omdat ze hen zouden ‘indoctrineren’ in het aannemen van ‘alternatieve’ genders en seksualiteiten.
• Othering oftewel het toeschrijven van (negatieve) eigenschappen aan een groep om de eigen groep daarvan te onderscheiden. Dit gaat vooral over het gebruik van scheldwoorden of anti-lhbti+-leuzen.
• Het bestaan van een “genderideologie”, waar mensen zich tegen verenigen in een antigenderbeweging.
• Liberale opvattingen van gender en seksualiteit zouden een gevaar zijn voor menselijke voortplanting en het traditionele gezin.
• Lhbti+-personen zouden ingaan tegen de natuurlijke orde die God geschapen heeft.

Op basis van de beschreven narratieven uit de onderzoeken van EDMO en INGE hebben we de beweringen die we hebben gevonden ingedeeld. We kwamen niet al deze narratieven tegen, zoals die over voorkeursbehandeling in de sport en het religieuze narratief. Anderzijds troffen we ook beweringen aan die niet binnen deze narratieven vallen: gevallen waarin mensen onterecht een lhbti+-identiteit opgeplakt krijgen, waarin lhbti+-rechten worden gebruikt om andere culturen zwart te maken en gevallen waarin de impact of aanwezigheid van lhbti+-personen overdreven wordt. 

De berichten die we het vaakst tegenkwamen, gaan over de zogenoemde ‘gay agenda’. Dit komt overeen met de narratieven uit de onderzoeken van EDMO en INGE waarin beweerd wordt dat die agenda expres verspreid wordt, alhoewel we geen beschuldigingen van kolonisatie door het Westen van andere gebieden van de wereld tegenkwamen. Dat heeft wellicht te maken met de focus die we in ons onderzoek leggen op Nederlandstalige factchecks.

De meest voorkomende variant van gefactcheckte beweringen over de ‘gay agenda’ of ‘woke’ gaat over maatregelen die genomen zouden worden om de agenda te verspreiden. In de meeste van deze berichten worden maatregelen verzonnen die zogenaamd de lhbti+-gemeenschap ten goede zouden komen en worden opgedrongen ten koste van ‘gewone mensen’. Soms zou dit ten koste gaan van andere zaken of overdreven veel geld kosten. 

De QueerCityPas voor openbaar vervoer die in januari werd ingevoerd in Wenen geeft bijvoorbeeld niet alleen korting aan leden van de lhbti+-gemeenschap. Ook betaalde de Belgische stad Brugge geen 16.000 euro voor een voorleesevenement van een drag queen, maar was dat het bedrag voor het kunstfestival waar het evenement deel van uitmaakte. 

Bij de grote branden in Los Angeles van 2025 was het niet zo dat er geen water uit de brandkranen kwam omdat de stad te druk was ze in regenboogkleuren te schilderen. Foto’s van de regenboogbrandkranen waren met AI gegenereerd. Verder dwingt de onderwijsinspectie in Vlaanderen kleuterscholen niet om in genderneutrale toiletten te voorzien, dwingt de EU lidstaten niet om bepaalde lhbti+-gerelateerde wetgeving in te voeren zoals een erkenning van gender gebaseerd op zelfbeschikking en stemde het Europees Parlement niet dat mannen zwanger kunnen worden. Ook vonden we een bericht over een foto van vermeende non-binaire deelnemers aan het Eurosongfestival van 2025, maar die was met AI gemaakt, en twee berichten over niet-bestaand transgender speelgoed: een zwangere Ken-pop die daadwerkelijk satire is en foto’s van een meisjespop waar digitaal een penis aan toegevoegd is.

Drie berichten gingen over medische zorg voor trans personen, die in twee gevallen veel geld zoud kosten. Een Spaanstalig krantenartikel zou beweren dat prostaatkanker bij mannen goedaardiger is dan bij vrouwen, terwijl er alleen in stond dat nieuwe diagnostische algoritmen de ziekte beter kunnen opsporen. De Amerikaanse overheid gaf ook geen 600.000 euro uit om onderzoek te doen naar de menstruatiecyclus van transgender vrouwen, maar naar die van vrouwen in het algemeen. Transgender personen werden alleen in de marge genoemd. Ten slotte is het ongenuanceerd dat de Amerikaanse overheid 8 miljoen dollar besteedde aan transgenderzorg voor muizen: dat was onderdeel van onderzoek naar medische vragen over transgenderzorg, inclusief het nabootsen van hormoonbehandelingen.

In vier berichten wordt beweerd dat nationale symbolen zoals vlaggen het onderspit delven voor lhbti+-symbolen zoals regenboogvlaggen. Vlaamse leeuwenvlaggen aan de IJzertoren in Diksmuide werden niet vervangen door pridevlaggen, maar er werden wel vredesvlaggen opgehangen. Er werd ook geen lange regenboogvlag door de Arc de Triomphe gehaald, de Amerikaanse democraten riepen niet op om de vlag van de Verenigde Staten opnieuw te ontwerpen met regenboogkleuren en op het EK Voetbal 2024 in Duitsland waaiden Duitse vlaggen in plaats van regenboogvlaggen. 

In de meest extreme gevallen zouden beleidsmakers en organisaties dingen verbieden in de naam van de ‘gay agenda’. Het klopt niet dat de Vlaamse arbeidsbemiddelaar VDAB het woord ‘vrouw’ in vacatures heeft verboden, dat een Schotse wet misgenderen (iemand aanspreken met woorden die niet bij diens genderidentiteit passen) verbiedt en het is niet meer zo dat een Zweede school jongens verbiedt om met auto’s te spelen onder het mom van genderneutraliteit.

Vijf berichten gaan verder in hun beweringen over de ‘gay agenda’. Het gaat hier om het expliciet verbinden van lhbti+-personen aan complotten van machthebbers. Volgens een bericht zouden de Oekraïense kleuren geel en donkerblauw toegevoegd worden aan de progress pridevlag. Het doel zou het doordrukken van een politieke agenda zijn, die verder gaat dan de strijd om homorechten.

In de drie overige berichten wordt beweerd dat het creëren van lhbti+-personen deel is van een complot. De invoering van de digitale euro en de digitale identiteit zouden het mogelijk maken om mensen af te knijpen van hun geld en ID, bijvoorbeeld als ze hun kind niet transgender ‘maken’ (iets wat niet mogelijk is). Ook is het niet zo dat de Hongaars-Amerikaanse zakenman George Soros alle Nederlandse schoolboekbedrijven bezit en zo kinderen indoctrineert om lhbti+-identiteiten aan te nemen.

Verder zei de Amerikaanse gezondheidsminister Robert F. Kennedy Jr. niet dat mRNA-vaccins er voor zorgen dat mensen onder andere homo worden en heeft Kamala Harris niets te maken met een producent van puberteitsremmbers of het uitvoeren van geslachtsbevestigende operaties op illegalen in Amerikaanse gevangenissen.

Uit de onderzoeken van EDMO en INGE blijkt dat er meerdere narratieven zijn waarbij lhbti+-personen zwart worden gemaakt. Vaak worden ze in verband gebracht met pedofilie, indoctrinatie en geweld. Daarnaast vonden we ook nepnieuws waarin wordt benadrukt dat lhbti+-personen dom zijn of zich belachelijk gedragen, wat we ook onder zwartmaken scharen.

Een populair narratief is dat lhbti+-personen stiekem achter kinderen aan zitten, waarbij wordt gezegd dat ‘ze’ van ‘onze’ kinderen moeten afblijven. Een vorm die dit soort nepnieuws vaak neemt is dat lhbti+-personen kinderen blootstellen aan informatie over seksualiteit en gender waar ze nog te jong voor zijn. Zo is Rob Jetten op een bewerkte foto te zien zijn met een boek waarin kinderen wordt aangemoedigd om op zoek te gaan naar ‘hun eigen poepgaatje’ en zou een drag queen bij een voorleesmoment voor kinderen vertelen over seksuele fantasieën en anale seks terwijl dat niet zo is.

Ook zouden lhbti+-personen er op uit zijn om kinderen transgender ‘te maken’. Hierom zouden meerdere Europese landen genderbevestigende operaties op kinderen verboden hebben in 2023, terwijl dat niet het geval was. Ook overdreef Ongehoord Nieuws door te zeggen dat een op de twintig Amerikaanse tienermeisjes zegt transgender te zijn, terwijl daar geen cijfers voor waren, en werd bij een grafiek die rondging op sociale media en die een scherpe daling van het aantal transgender jongeren per geboortejaar sinds 2004 laat zien de foutmarge genegeerd. De onderliggende boodschap is dat transgender jongeren hun identiteit opgedrongen kregen en daardoor vaak in detransitie gaan, iets wat in werkelijkheid weinig voorkomt. In 2023 schreef Pointer dan ook een factcheck over het idee dat jongeren zich als transgender gaan identificeren door ‘sociale besmetting’ via sociale media en activisten. Het onderliggende onderzoek was alleen gebaseerd op vragenlijsten die waren ingevuld door ouders. Aan de jongeren zelf was niets gevraagd.

In extremere gevallen van nepnieuws worden lhbti+-personen ervan beschuldigd dat ze pedofielen zijn. Het klopt bijvoorbeeld niet dat de kleuren blauw, wit en roze op de progress pridevlag staan voor pedofilie; ze staan voor de kleuren van de transgendervlag. Ook tonen beelden van schaars geklede kinderen met regenboogvlaggen in een optocht die in 2024 op sociale media rondgingen geen lhbti+-mars, maar juist een mars van tegenstanders tegen het pro-lhbti+-beleid van de Spaanse regering. En een video toont geen geweld tegen een trans vrouw die haar geslachtsdeel aan een meisje had laten zien, maar een ruzie tussen twee trans vrouwen in een polikliniek.

Lhbti+-personen, en dan in het bijzonder transgender personen, worden ook vaak onterecht in verband gebracht met geweld. Hun gewelddadigheid zou veroorzaakt worden door vermeende mentale instabiliteit. Zo klopt het niet dat de man die eind februari het landgoed Mar-a-Lago van Donald Trump benaderde met een geweer transgender was, dat de schutter die in 2022 21 mensen doodschoot op een basisschool in Texas transgender was en ging de verkeerde foto rond van de schutter die in februari in Canda negen mensen doodschoot op een middelbare school. In dat laatste geval was de daadwerkelijke schutter wel transgender, maar het klopt niet dat trans personen relatief vaak verantwoordelijk zijn voor schietpartijen: de meeste zijn (cisgender) mannen.

In drie berichten worden lhbti+-personen belachelijk gemaakt of voor dom uitgemaakt: het klopt niet dat een Ierse trans vrouw met zichzelf trouwde (het bericht was satirisch), er is geen onderzoek waaruit blijkt dat lhbti+-personen een lager IQ hebben dan gemiddeld en mensen in hondenmaskers in Berlijn zijn geen ‘trans-species-activisten’ die denken dat ze honden zijn, maar mensen die een rollenspel spelen. Het doel hier is eveneens om te wijzen op de vermeende mentale instabiliteit van lhbti+-personen en om transgender personen in diskrediet te brengen.

Het tegenovergestelde van nepnieuws dat de promotie van lhbti+-gerelateerde zaken overdrijft, is nepnieuws dat doet alsof er meer tegenstand is tegen lhbti+-personen dan er daadwerkelijk is. Dat gaat samen met het narratief dat INGE identificeerde over de antigenderbeweging. 

Aanhangers van de beweging doen alsof er meer steun is voor hun ideeën dan er daadwerkelijk is door er politici en bekende mensen bij te betrekken of door te overdrijven hoe erg zij zich afzetten tegen lhbti+-personen. Het is bijvoorbeeld een leugen dat de Italiaanse regering van premier Giorgia Meloni de jaarlijkse Pride-maand heeft ingeruild voor een maand waarin het traditionele gezin gevierd wordt, ondanks het feit dat die regering in het verleden wel anti-lhbti+-wetten heeft doorgevoerd. Ook blokkeert Elon Musk geen prideberichtgeving van Disney op X, heeft Max Verstappen een pride night (een evenement dat niet bestaat) niet geboycot en deden Wierd Duk, Eva Jinek en Charlene de Carvalho-Heineken geen homofobe uitspraken over Rob Jetten. In dat laatste geval werd het nieuws geproduceerd door pulpnieuwsproducenten op Facebook, met als doel geld te verdienen aan sensationeel nep- en pulpnieuws.

Bij andere nepberichten wordt niet gedaan alsof specifieke mensen zich afzetten tegen lhbti+-personen, maar, wordt gedaan alsof ‘gewone’ mensen zich afzetten of wordt de impact ervan overdreven. Het is overdreven dat bierbrouwer Bud Light een miljardenverlies leed door een samenwerking met transgender TikTok-ster Dylan Mulvaney, toont een video met een menigte christenen geen protest tegen de openingsceremonie van de Olympische Spelen uit 2024 waar draq queens en een transgender model te zien waren (het ging om beelden van een viering van Maria Hemelvaart) en is een video waarin een ouder en leerkracht ruzie maken om een pridevlag in een klaslookal in scène gezet met acteurs. Bij een laatste foto zouden drie zwemsters afstand nemen van de transgender winnares van het zwemtournooi, maar de foto had niet die bijbedoeling volgens de drie zwemsters en ze spraken achteraf steun uit voor de winnares. 

Bij beweringen waar mensen onterecht als lhbti+ worden aangewezen, is het doel van het nepnieuws om die mensen zwart te maken door te benadrukken dat het slecht is om lhbti+ te zijn. Dit narratief vinden we niet terug in de onderzoeken van EDMO en INGE, maar wordt wel (deels) beschreven door de Amerikaanse ngo GLAAD die zich onder andere bezighoudt met mis- en desinformatie over en haat jegens lhbti+-personen.

De meest voorkomende vorm van dit soort berichten is het zogenoemde transvestigaten (‘trans’ + ‘investigating’), een complottheorie waarbij er onterecht van bekende cisgender mensen wordt beweerd dat ze transgender zijn, vaak met pseudowetenschappelijke theorieën en uiterlijke kenmerken als ‘bewijs’. Hier vonden we vier voorbeelden van: er is geen bewijs dat Brigitte Macron, de vrouw van de Franse president Emmanuel Macron, een trans vrouw is, een verhaal over een dode chirurg die vergelijkbare ‘onthullingen’ wilde doen over Brigitte Macron is deels gemaakt met AI, de Algerijnse bokster Imane Khelif verwees niet naar zichzelf als jongen in een interview en ze is ook niet transgender, maar wel intersekse.  

Twee vergelijkbare berichten beweren onterecht dat mensen homoseksueel zijn. Een vakantiefoto van Emmanuel Macron waarop hij een man kust is gegenereerd met AI. Ook is er geen bewijs voor een verhaal dat een herdenkingsdienst voor de ultraconservatieve Amerikaanse activist Charlie Kirk, die in september 2025 werd vermoord, in Arizona leidde tot zware storingen bij Grindr, een datingapp voor lhbti+-personen. Dat zou moeten wijzen op de hypocrisie van de aanhangers van Kirk, die er homofobe standpunten op na hield, en speelt in op het idee dat homofoben zelf vaak homoseksueel zijn.

Het komt ook voor dat de rechten van lhbti+-personen worden gebruikt om een tegenstelling te creëren tussen Westerse en andere culturen, specifiek islamitische culturen, die op dit gebied minder ‘ver ontwikkeld’ zouden zijn. In de politiek zien we dit vaak in de vorm van rechtse politici die beweren dat niet-westerse migranten of mensen met een migratieachtergrond niet bij Nederland of het Westen passen, omdat zij lhbti+-rechten niet zouden respecteren. Om zich dan vervolgens bijvoorbeeld wel uit te spreken tegen “woke” in het onderwijs. Socioloog Sara Farris noemt dit verschijnsel femonationalisme.

We vonden vier voorbeelden van nepnieuws waarbij lhbti+-rechten gebruikt worden om andere culturen te bekritiseren. Het klopt niet dat een man met een regenboogvlag door moslims werd weggestuurd bij een pro-Palestina-protest, want hij werd eerder verwelkomd, bij het wereldkampioenschap voetbal van 2022 in Qatar werd geen handout verspreid die onder andere homoseksualiteit verbiedt, het vliegtuig dat het Duitse elftal transporteerde werd niet door Qatar geweigerd omdat er ‘diversity wins’ op stond en het klopt niet dat twee mannen die in Marokko werden betrapt bij een vrijpartij werden doodgeslagen (de beelden van hun straf waren echt, maar ze overleefden het). 

We vonden we ook drie onware berichten die de aanwezigheid en impact van lhbti+-gerelateerde maatregelen, lhbti+-rechten of lhbti+-personen overdrijven. Twee onderzoeken van het Sociaal Cultureel Planbreau leidden in 2011 tot uiteenlopende journalistieke koppen die beweerden dat homoseksuele personen in Nederland het meest geaccepteerd waren of dat ze juist vaker onveilig zijn of het mikpunt zijn van spot. Dat werd veroorzaakt doordat de nieuwsmedia maar schreven over een van de twee onderzoeken of de onderzoeken niet grondig genoeg lazen.

Verder is er geen bewijs dat er in 2024 in elke schoolklas in Vlaanderen een kind zat met homoseksuele ouders, zoals Petra De Sutter (Groen) in een televisiedebat beweerde, en wijst onderzoek niet op een oorzakelijk verband tussen een genderdiverse bestuursraad en betere financiële prestaties.

In 2023 publiceerde De Groene Amsterdammer een onderzoek naar de haat die lhbti+-personen online ontvangen. De Groene concludeerde dat die vijandigheid sinds 2020, toen de coronapandemie begon, sterk is toegenomen op verschillende socialemediaplatformen zoals X, YouTube, Instagram en Telegram. Dit komt ook overeen met onderzoek dat werd gedaan in opdracht van de overheid en in 2025 concludeerde dat discriminatie en geweld tegen lhbti+-personen toeneemt. Ook richten de haatdragende berichten zich volgens De Groene vooral op transgender personen en in mindere mate op homoseksuele, lesbische en non-binaire personen. 

Dit is ook gepaard gegaan met een verandering in de narratieven rond lhbti+-personen, constateert De Groene. Waar lhbti+-personen in anti-lhbti+-berichten voorheen vooral als abnormaal gezien werden, groeit sinds 2020 het aantal berichten waarin wordt beweerd dat lhbti+-emancipatie deel is van een ‘agenda’ die opgedrongen wordt. Dat de omslag naar attitudes over lhbti+-personen een fenomeen van de afgelopen jaren is, wordt ook beschreven in een academisch artikel [pdf] in het Bulletin of Applied Transgender Studies (BATS).

De oorsprong van deze huidige golf van haat en desinformatie over lhbti+-personen ligt in de vorige eeuw. De Britse en lesbische activiste Lisa Power vertelde in een interview met openDemocracy dat ze tegenwoordig dezelfde narratieven ziet over transgender personen die in de jaren tachtig de ronde deden over homoseksuele personen. Ze doelt hier op het verhaal dat transgender personen pedofielen zijn die kinderen willen ‘indoctrineren’ met de ‘gay agenda’. Ook gaan in Nederland al minstens honderd jaar verhalen rond dat homoseksuele personen pedofielen zijn, dat homoseksualiteit besmettelijk is en dat het door verleiding kan worden overgedragen op minderjarigen. Dat heeft veel weg van de hedendaagse complottheorie dat steeds meer jongeren zich identificeren als transgender omdat ze ‘besmet’ zijn door sociale media en lhbti+-personen.

Sinds de jaren tachtig hebben homoseksuele personen in bepaalde delen van de wereld meer rechten verworven: na Nederland volgden tot 2025 bijvoorbeeld achtendertig andere landen waarin het homohuwelijk gelegaliseerd werd. Tegelijkertijd ontstond een antigenderbeweging als reactie op ontwikkelingen in de jaren negentig. Volgens de Belgische socioloog David Paternotte vonden toen twee conferenties van de Verenigde Naties plaats, in Caïro en Beijing, waarbij termen als ‘gender’, ‘seksuele gezondheid’ en ‘reproductieve rechten’ werden toegevoegd aan bestaande mensenrechtenverdragen. 

Het Vaticaan probeerde dit tegen te houden en toen dat niet lukte, lanceerde het een tegenoffensief door het organiseren van lezingen en het uitbrengen van boeken volgens Paternotte. Volgens het onderzoek van INGE [pdf] ging de weerstand van het Vaticaan specifiek over de angst dat seksuele en reproductieve rechten zouden leiden tot het erkennen van abortus, homoseksualiteit zouden legitimiseren en de traditionele rol van de vrouw zouden ondermijnen. Het tegenoffensief was ook gebaseerd op het werk van rechtse Amerikaanse denkers volgens Paternotte, waarin de ‘genderideologie’ de oorzaak is van alles wat het Vaticaan verwerpelijk vindt. 

Deel van het tegenoffensief was ook het samenbrengen van conservatieve gelijkgestemden. Volgens de uitzending ‘Regenboog hysterie’ van HUMAN is het tegenoffensief later opgepakt door rechtse en extreemrechtse bewegingen in verschillende landen, zoals de Verenigde Staten. Daarna is het overgewaaid naar landen in Europa zoals Polen en Italië; in Nederland kwam het relatief laat op. Vanwege het internationale karakter van de antigenderbeweging worden in verschillende landen dezelfde anti-lhbti+-leuzen en beelden gebruikt en is er geen centraal leiderschap. De uitzending ‘Gods lobbyisten’ van Zembla laat verder zien hoe het netwerk van conservatieve christelijke organisaties in de Verenigde Staten, Nederland en Europese instituten eruitziet, hoe zij Europese politici benaderen en hoe zij ook proberen om bondgenoten te vinden in conservatieve Afrikaanse landen. 

Door de combinatie met het rechts populisme nam de antigenderbeweging in de jaren 2010 een vlucht in de EU, volgens het onderzoek van INGE, terwijl lhbti+-personen meer rechten verworven volgens het artikel in BATS. In Nederland zijn de voornaamste politieke aanjagers vooral Forum voor Democratie en de PVV, en dat heeft effect gehad volgens sociaal kennisinstituut Movisie: het maatschappelijk debat over lhbti+-personen is de laatste jaren verhard en verworven rechten komen ter discussie te staan. Ook is het moeilijker om voorlichting te geven volgens organisaties die HUMAN sprak in hun uitzending. 

De beweging heeft ook medestanders gevonden in de strijd tegen de zogenaamde ‘genderideologie’. Rusland verspreidt in Centraal- en Oost-Europa het idee dat de ‘gay agenda’ een poging is van het decadente en liberale Westen om landen met traditionele waarden te ‘koloniseren’. Ook is de kern van de antigenderbeweging de focus op ‘biologisch geslacht’ volgens het artikel in BATS, een term die verwijst naar het geslacht dat bij mensen bij de geboorte is geregistreerd en die sinds ongeveer 2010 wordt gebruikt door anti-transgender beleidsmakers om het debat over transgender mensen op een bepaalde manier te framen. Het doel is om het verschil tussen genderidentiteit en geboortegeslacht te vervagen door de nadruk te leggen op dat ‘biologische geslacht’.  

Hierdoor komen groepen die normaliter tegenover elkaar zouden staan zoals religieuze conservatieven, sceptici en radicale feministen bij elkaar. Bij die laatste groep gaat het om feministen die trans vrouwen uitsluiten, zogenoemde Trans-Exlusionary Radical Feminists (TERFs), omdat zij gevaarlijk zouden zijn voor cisgender vrouwen en hun rechten zouden aantasten. In het Verenigd Koninkrijk is Harry Potter-auteur J.K. Rowling bijvoorbeeld, een belangrijke aanjager van de antigenderbeweging. Er zijn ook organisaties van queer mensen die trans personen buitensluiten en meedoen met de antigenderbeweging, zoals de Nederlandse Roze Leeuw of de Britse LGB Alliance. Kenmerkend bij dit soort organisaties is dat de “T” wordt weggelaten uit de lhbt-afkorting.

De narratieven die over transgender rondgaan zijn, zoals eerder aangegeven, veelal herhalingen van narratieven die in de vorige eeuw rondgingen over homoseksuele personen. Daarnaast staan ze ook in verbinding met andere complottheorieën en andere onderwerpen van desinformatie. Movisie schrijft bijvoorbeeld dat lhbti+-desinformatie inhaakt op de nazistische omvolkingstheorie, waarbij een (joodse) elite samenspant om het witte ras te vervangen door islamitische migranten. De ‘gay agenda’ wordt hierbij opgedrongen om er voor te zorgen dat witte mensen geen kinderen meer krijgen.

De Groene illustreert in hun artikel over toenemende lhbti+-haat hoe dit soort narratieven het internet rondreizen. Het voorbeeld dat gebruikt wordt in het artikel is de bewering dat Pim Lammers, schrijver van het gedicht voor de Kinderboekenweek in 2023, in een oud verhaal schreef over een pedofiel. Het verhaal was bedoeld voor een volwassen publiek, maar Lammers werd geframed alsof hij seksueel expliciete teksten voor kinderen schreef. Dit begon op de extreemrechtse website reactionair.nl, waarna het zich onder rechts-conservatieven verspreidde op X en op Instagram onder vrouwelijke influencers. De kwestie werd daarna besproken bij Hart van Nederland en Lammers trok zich terug nadat hij doodsbedreigingen kreeg en nadat zijn adres rondging.

Media spelen dus ook een rol binnen de verspreiding van narratieven die hun oorsprong vinden bij de antigenderbeweging. Volgens het artikel in BATS hebben traditionele Britse en Amerikaanse media en rechts-leunende media de afgelopen steeds vijandigere berichtgeving over transgender mensen gepubliceerd. Bij traditionele media wordt dit, anders dan bij rechtse media, gedaan door te spreken van een ‘debat’ over transgender mensen waarbij er twee even legitieme kanten van dat debat zijn. Anti-transgender activisten worden daarbij als even legitiem gepresenteerd als wetenschappelijke kennis en de belevenissen van transgender mensen. Het Transgendernetwerk gaf in een gesprek met Nieuwscheckers ook aan dat dit een van de grotere problemen is met berichtgeving over genderdiverse mensen in de media. Hierdoor worden onwaarheden over transgender mensen genormaliseerd.